Artykuły publicystyczne

Jerzy Kochanowski

Profesor nauk humanistycznych, pracuje w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, wykładał także na uniwersytetach w Moguncji i Jenie (Niemcy). Zajmuje się dziejami Polski i Europy Środkowo-Wschodniej (zwłaszcza Węgier i Niemiec) w XX w., m.in. systemami autorytarnymi, stosunkami polsko-niemieckimi, historią społeczną PRL-u. Autor takich publikacji, jak „Rewolucja międzypaździernikowa. Polska 1956–1957” (2017, nagroda historyczna „Polityki” 2018), „O jaką wojnę walczyliśmy? Teksty z lat 1984–2013” (2013), „Tylnymi drzwiami. Czarny rynek w Polsce 1944–1989” (2010 i 2015, tłumaczenie niemieckie i angielskie), „W polskiej niewoli. Niemieccy jeńcy wojenni w Polsce 1945–1950” (2001, tłumaczenie niemieckie). Odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi za pracę naukową, dydaktyczną i działalność społeczną (2010).

WYBOISTA DROGA DO NIEPODLEGŁEJ

JAK POLSKA ODZYSKAŁA NIEPODLEGŁOŚĆ?

Zniknięcie w końcu XVIII w. tak wielkiego kraju, jak Rzeczypospolita było zjawiskiem na tyle niezwykłym, że powszechnie powątpiewano, by było to rozwiązanie trwałe. Również w podzielonym kraju niepodległość stała się wręcz obsesją narodową. Osiągnięcie celu zależało jednak nie tyle od postaw społeczeństwa, ile przede wszystkim od korzystnej sytuacji międzynarodowej. Tymczasem tzw. sprawa polska, tak ważna dla Polaków, opinię międzynarodową czasami poruszała, ale częściej niepokoiła. Sądzono, że odrodzenie Rzeczypospolitej w granicach przedrozbiorowych zakłóciłoby status quo na kontynencie, niewielu zaś chciało dla Polaków zadzierać z imperiami Romanowów, Habsburgów czy Hohenzollernów.

Jerzy Bralczyk

Profesor nauk humanistycznych, językoznawca (język mediów, reklamy i polityki), wykładowca m.in. w Instytucie Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego, członek Rady Języka Polskiego. Ceniony felietonista oraz autor programów telewizyjnych i radiowych popularyzujących wiedzę o współczesnym języku polskim. Twórca ogólnopolskich dyktand oraz wielu publikacji naukowych i popularnonaukowych. Odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1998).

KOMIKS

MOJA OSOBISTA HISTORIA KOMIKSU

Kiedy zaczynałem czytać książki, jednym z moich czytelniczych zwyczajów, a może nawet obsesji, było to, żeby nie pominąć w lekturze niczego, żadnego zdania czy słowa – niejednokrotnie wracałem do przewróconej już kartki z myślą, że coś przeoczyłem. Było w tym coś z zobowiązania wobec tekstu – był on dla mnie, ale i ja dla niego. Kiedy zacząłem czytać (oglądać?) komiksy, moja obawa się zwielokrotniła: nie byłem teraz pewien, czy oglądam (czytam?) we właściwej kolejności. Ich linearna nieoczywistość (a może, czego nie byłem pewien, oczywista nielinearność) frustrowała mnie jako odbiorcę.

Jerzy Szyłak

Autor wielu prac o komiksie oraz o przemianach zachodzących w kulturze współczesnej. Do jego najbardziej znanych publikacji należą „Komiks: świat przerysowany” (1998), „Komiks w kulturze ikonicznej XX wieku” (1999), „Zgwałcone oczy. Komiksowe obrazy przemocy seksualnej” (2001), „Gra ciałem. O obrazach kobiet w kulturze współczesnej” (2002). Był czas, kiedy sam próbował sił jako rysownik komiksowy, ale obecnie ogranicza się do pisania scenariuszy dla innych twórców. Teksty o komiksie pisze nadal.

KRÓTKA HISTORIA KOMIKSU HISTORYCZNEGO

O najważniejszych światowych komiksach historycznych

W latach 1976–1978 wydawnictwo Larousse opublikowało dwudziestoczterotomową „Histoire de France en bandes dessinées” („Historię Francji w komiksie”). Było to dzieło imponujące i pod wieloma względami wzorcowe. Pracowało przy nim sześciu scenarzystów (m.in. Jean Ollivier, Christian Godard i Victor Mora) oraz tacy rysownicy, jak Raymond Poïvet, Victor de la Fuente, Julio Ribera czy Murillo Manara. Przy realizacji tego projektu zatrudnieni byli także jako konsultanci historycy, którzy dbali o dochowanie wierności faktom oraz realiom epoki ukazywanej na obrazkach. Twórcy mieli bowiem pokazać nie tylko najważniejsze zdarzenia z dziejów Francji, lecz także przemiany w architekturze, strojach i obyczajach, również tych codziennych.

Adam Rusek

Badacz dziejów polskiego komiksu, autor kilku książek temu poświęconych. Jest redaktorem serii „Dawny Komiks Polski”, publikowanej nakładem Wydawnictwa Komiksowego.

GRZEŚ, WALEK I HANYS, CZYLI JAK GALICJANIN, POZNANIAK I ŚLĄZAK DZIELNIE WALCZYLI O POLSKIE GRANICE

Komiks historyczny w dwudziestoleciu międzywojennym

Tegoroczny jubileusz odzyskania przez Polskę niepodległości tylko o trzy miesiące poprzedza inną niezwykłą setną rocznicę: 9 lutego 1919 r. na ostatniej stronie lwowskiego satyrycznego tygodnika „Szczutek” ukazał się pierwszy odcinek obrazkowej opowieści „Ogniem i mieczem, czyli przygody szalonego Grzesia – powieść współczesna” – sześć dynamicznych rysunków jednego formatu ujętych w ramki i opatrzonych u dołu rymowanymi komentarzami. Podpisy te były bardzo skąpe, tak że nie sposób było pojąć przebiegu akcji z samej ich treści. Dla jej zrozumienia konieczny był ogląd rycin. Mamy tu więc do czynienia z historią opowiedzianą „za pomocą sekwencji obrazków, (…) uzupełnionych tekstami słownymi”, czyli z komiksem, tak brzmi bowiem najkrótsza definicja tego gatunku.

Witold Tkaczyk

Architekt i historyk sztuki, wydawca (Zin Zin Press), scenarzysta, rysownik i krytyk komiksów, założyciel i redaktor magazynu komiksów „AQQ” (1993–2004), juror Międzynarodowego Festiwalu Komiksu i Gier w Łodzi. Wyróżniony honorową Odznaką Zasłużony dla Kultury Polskiej za skuteczną działalność animacyjnopromocyjną komiksu… (2010).

BAWI, UCZY, PRZYPOMINA

Polski komiks historyczny w nowym kształcie

Komiks historyczny w Polsce od początku XXI w. rozwija się bardzo dynamicznie. Gatunek ten zyskał sobie przychylność i odbiorców, i krytyków. Publikacje ukazujące dzieje Polski są zarówno popularną rozrywką, jak i służą celom edukacyjnym oraz promocyjnym. Po taką formę graficzno-literacką sięgają już nie tylko wydawcy, lecz także muzea, ośrodki kultury, samorządy, instytucje ogólnokrajowe i lokalne. Polski komiks historyczny stał się zjawiskiem oryginalnym w kraju, ale wyróżnia się również na tle innych zjawisk zachodzących w komiksie na świecie.

Maciej Parowski

Pisarz, scenarzysta komiksów, krytyk literacki i filmowy, redaktor w miesięczniku „Fantastyka” i „Nowa Fantastyka” w latach 1982–2012. Autor m.in. książek: „Sposób na kobiety” (1985), „Czas fantastyki” (1990), „Burza. Ucieczka z Warszawy 40” (2009, powieść – wyróżnienie Kapituły Nagrody im. Józefa Mackiewicza 2010). Scenarzysta komiksów Bogusława Polcha: „Funky Koval” (z J. Rodkiem) i „Wiedźmin” (1993/95) (z A. Sapkowskim) oraz epizodu „Upadek bożków” w międzynarodowej edycji „Durchbruch” o upadku muru berlińskiego. Otrzymał Srebrny Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (2007) oraz doktorat humoris causa za zasługi dla polskiego komiksu (2006).

KOMIHISTORESEJ. SZTUKA, JĘZYK, NAMIĘTNOŚĆ, EDUKACJA

O języku komiksu

Komiks bywa zestawiany z kinem. Złośliwcy twierdzą, że jest kinem ułomnym, bo nieruchomym. To dziwny punkt widzenia. Czy ułomnym kinem jest też fotografia? A muzyka symfoniczna, obywająca się bez wokalu – jestże kaleką operą czy inną odmianą sztuki? Komiks skorzystał na rozwoju prasy, kino powstało dzięki wynalezieniu kamery. Na początku XX w. oba media dopiero się kształtowały, odkrywały swoje środki narracyjne i tricki, zresztą podobne.

Janusz Morbitzer

Od 2014 r. jest zatrudniony w Katedrze Pedagogiki Akademii WSB w Dąbrowie Górniczej na stanowisku profesora nadzwyczajnego. Zajmuje się tematyką edukacji informatycznej i medialnej. Koncentruje się na badaniu społecznych, cywilizacyjnych, kulturowych, psychologicznych i edukacyjnych konsekwencji rozwoju społeczeństwa informacyjnego i mediów oraz poszukiwaniu optymalnych metod ich stosowania w procesie kształcenia. Ważnym elementem naukowych dociekań profesora jest poszukiwanie i budowanie nowych modeli edukacji XXI w. Jest autorem ponad 250 artykułów naukowych, 5 monografii, kilku haseł w „Encyklopedii Pedagogicznej XXI wieku” oraz redaktorem naukowym ponad 20 monografii konferencyjnych. Zorganizował 26 sympozjów naukowych pt. „CZŁOWIEK – MEDIA – EDUKACJA”. Jest przewodniczącym Komisji Nauk Pedagogicznych krakowskiego oddziału Polskiej Akademii Nauk oraz członkiem m.in. Rady ds. Informatyzacji Edukacji (organ doradczy Ministra Edukacji Narodowej).

O INNOWACJI W EDUKACJI W KONTEKŚCIE KULTURY OBRAZU I KOMIKSU

Komiks jako narzędzie edukacyjne

Współcześnie żyjemy w tzw. kulturze obrazu, w której ikonosfera – sfera obrazu – zdominowała logosferę – sferę słowa. Istotna jest tu konstatacja, iż tekst (książka) oddziałuje na intelekt, podczas gdy media ekranowe (obraz) oddziałują na emocje. Z tego niewątpliwie prawdziwego stwierdzenia przeciwnicy kultury obrazu, zwłaszcza w obszarze edukacji, wyprowadzają wniosek o szkodliwości tej fazy rozwoju kultury. W pewnym stopniu, rzeczywiście, oznacza ona cywilizacyjny regres, gdyż rozwój ludzkości – w wielkim uproszczeniu – przebiegał od kultury obrazu do kultury pisma i druku, a obecnie obserwujemy częściowy powrót do kultury obrazu. Nie ma jednak sensu obrażać się na fakty i istniejący stan – sensowniej jest poszukiwać pozytywnych możliwości wykorzystania obrazu, tym bardziej, że był on w edukacji zawsze bardzo ceniony.

Wojciech Birek

Twórca, badacz i tłumacz komiksów. Pracuje w Instytucie Polonistyki i Dziennikarstwa Uniwersytetu Rzeszowskiego, gdzie napisał doktorat „Główne problemy teorii komiksu”. Przewodniczący Rzeszowskiej Akademii Komiksu. Kurator i współkurator wystaw komiksu polskiego w Polsce i za granicą. Autor komiksu „Naznaczony Mrokiem”, scenarzysta serii „Strażnicy Orlego Pióra”. Autor książek „Grzegorz Rosiński – mistrz ilustracji i komiksu” i „Z teorii i praktyki komiksu. Propozycje i obserwacje”. Członek rady naukowej periodyku „Zeszyty Komiksowe”, współpracownik festiwali komiksowych w Łodzi i Warszawie.

KOMIKS I EDUKACJA

JAK PROWADZIĆ TWÓRCZE ZAJĘCIA Z UŻYCIEM KOMIKSU?

Dziś nie trzeba nikogo przekonywać, że komiks stanowi integralny składnik współczesnej kultury narodowej. Medium to ma w Polsce utrwaloną tradycję i stałe miejsce w pejzażu współczesnej kultury. Jest więc także uwzględniane w procesie i programach edukacji. W tym obszarze można jednak odnotować istnienie pewnych trudności, związanych z jego obecnością i wykorzystaniem. Komiks pojawia się w edukacji w dwóch rolach: jako poręczne narzędzie oraz jako przedmiot edukacji. To pierwsze ma już w szkolnych programach, podręcznikach i materiałach edukacyjnych dobrze utrwalone miejsce: komiksy świetnie sprawdzają się w nauce języków obcych, stanowią też atrakcyjną formę przekazywania i utrwalania wiadomości z innych dziedzin w postaci obrazów oraz tworzonych w oparciu o nie opowieści – choć ta ostatnia postać ciągle jeszcze wydaje się czekać na porządne opracowanie metodyczne, które pozwoliłoby w pełni wykorzystać jej zalety w procesie dydaktycznym.

Serwis wykorzystuje pliki cookies Więcej informacji